Venlo gaat voor duurzaam bakkie koffie

Klimaatverbond en VNG reiken eerste award uit

Om duurzame koffie te kunnen drinken uit evenzo duurzame bekers heeft de gemeente Venlo onderhandeld met zowel de leverancier van koffiebekers als met een afvalverwerker. Het streven is om de gebruikte bekers te verwerken tot duurzame tissues en toiletpapier. Of het gaat lukken is nog onzeker, maar Venlo heeft wel al een award in de wacht gesleept met het initiatief.

Venlo is een van de eerste regio’s die de principes van Cradle to Cradle (C2C) volledig in praktijk wil brengen. Het is dus logisch dat de gemeente niet achter wil blijven en een aanjaagrol wil vervullen voor de regio. Er worden plannen gemaakt voor een nieuw duurzaam stadskantoor dat gebouwd wordt volgens de visie van Braungart en McDonough.

Duurzaam aanbesteden staat hoog in het vaandel. Zo drinken de ambtenaren hier hun koffie uit C2C-bekers. Op de website Platform Duurzame Overheden zijn inmiddels al tientallen voorbeelden te vinden van vindingrijke en duurzame aanbestedingstrajecten die kandidaat waren voor de duurzaamheidprijs van het Klimaatverbond en de VNG. Met het C2Cbekerproject heeft Venlo de Duurzaam
Inkopen- prijs 2009 gewonnen. Daarmee versloeg Venlo de medegenomineerden Tilburg en Nijmegen. Het was de eerste keer dat deze jaarlijks terugkerende prijs werd uitgereikt. Dat gebeurde op het congres Duurzame Overheden in Ede.

Versnellen
Met de award wil het Klimaatverbond – een dynamisch netwerk van gemeenten, provincies, en waterschappen dat al vijftien jaar werkt aan een effectief lokaal klimaatbeleid duurzaam inkopen onder de aandacht brengen en het verduurzamingproces versnellen. ‘Als de koplopers op het gebied van duurzaam inkopen zichtbaar worden, volgt de markt vanzelf. Als de markt ziet dat duurzaamheid loont, zal er eerder worden geïnvesteerd in duurzame innovaties. En dan wordt het voor de overheden weer gemakkelijker om duurzaam in te kopen’, redeneert Michael Boddeke, GroenLinkswethouder in Apeldoorn, juryvoorzitter en ambassadeur voor duurzame overheden.

Met de nu beschikbare SenterNovem duurzaamheidcriteria is er eigenlijk geen excuus meer om niet duurzaam te gaan inkopen. Wat Boddeke betreft gaan de gemeente daarom ook gewoon voor 100% duurzaam inkopen in 2011. Het hanteren van de SenterNovem
criteria is het minimumpakket. En dat is ook waarop de jury de inzendingen beoordeeld heeft. Het alleen maar recht toe recht aan toepassen van de SenterNovem criteria was onvoldoende. De ambassadeur duurzame overheden leg uit dat het vaak een kwestie is van goe onderhandelen met de aanbieders, zoals Venlo dat heeft gedaan met de koffiebekers. Ook samenwerking met andere partijen of gemeenten kan een oplossing bieden. Hij haalt een project aan van buurgemeenten Alkmaar, Heiloo, Langedijk, Heerhugowaard en Stichting Grote Sint Laurenskerk die gezamenlijk een contract afsloten voor 100% gecompenseerd aardgas. De extra kosten van het compenseren konden volledig gedekt worden door de lagere energieprijs.

Draagvlak
‘Soms is het verstandig om eerst intern een draagvlak te creëren voordat je de opdracht aanbesteed. In de gemeente Amersfoort worden de gemeentestukken bezorgd door een fietskoerier. Maar voordat er werd aanbesteed is bij de verschillende afdelingen geïnformeerd of een latere bezorging een bezwaar was. Daarmee was een mogelijke hindernis weggenomen.’ Niet altijd verloopt de aanbesteding succesvol. De gemeente Leidschendam-Voorburg wilde de bedrijfskleding duurzaam aanbesteden. Hierbij zijn de SenterNovem criteria toegepast. De aanbesteding is stopgezet omdat de beschrijving van de kwaliteitseisen in het bestek niet het gewenste resultaat zou opleveren. Toch is ook dit project opgenomen als voorbeeldproject, zodat andere gemeenten er van kunnen leren. Het Klimaatverbond en de VNG willen innovatiesstimuleren. Dat is ook een van de doelstellingen van de nieuwe prijs voor de gemeenten die de lat op het gebied van duurzaam inkopen steeds hoger leggen. De jury heeft gelet op de vernieuwing van het inkoopproces, de ambities van de gemeente, hoe het klimaat- en duurzaamheidbeleid is verankerd in de organisatie en welke winst er is behaald. De regio Venlo scoorde daarop het beste. Hier is volgens de jury op een nieuwe manier duurzaam ingekocht, bovendien zijn de C2C-doelstellingen verankerd in het gemeentebeleid.

Gesloten productieketen
Om bij voorbaat uit te kunnen gaan van een breed draagvlak heeft de gemeente Venlo een prijsvraag over duurzame koffiebekers uitgeschreven onder haar werknemers. De wens werd uitgesproken om voor de koffiebekers een gesloten productieketen te creëren volgens het C2C-principe, oftewel volledig recyclebare bekertjes. In samenwerking met leveranciers en afvalverwerkers werd een maatoplossing bedacht. De ingezamelde bekers worden aangeboden aan Van Houtum Papier in Swalmen en het Essent Milieustation. ‘Van Houtum maakt van onze bekers hygiënepaper; Essent composteert de bekers. De eerste pilot wordt nu geëvalueerd. Het is nog geen uitgemaakt zaak. Dat komt ook door de tweede optie. De composteringsproef bij Essent krijgt een vervolg omdat volledige compostering nog niet wilde lukken, althans niet binnen de gewenste tijd’, licht de Venlose wethouder Verheijen toe. Tot nu toe gebruikte de gemeente Venlo jaarlijks een slordige 600.000 plastic bekertjes. De overstap naar papieren bekers kost de gemeente Venlo wel extra geld. De bekers zijn met 5 cent per stuk 5 keer zo duur als de plastic bekers. Om de kosten binnen de perken te houden wordt het bekerverbruik teruggedrongen. Intern is een publiciteitscampagne gestart om er voor te zorgen dat ambtenaren dagelijks nog maar één beker gebruiken. Dat is niet gemakkelijk. ‘Alles houdt verband met het menselijk gedrag. Onze medewerkers moeten er nog aan wennen. Concreet is het de bedoeling dat de bekers vaker worden gebruikt. Voor één persoon is dat geen punt, maar als mensen voor vier collega’s drinken halen, kiezen ze toch vaak voor ‘veilige’ nieuwe bekers, om ieder risico van verwisseling uit te sluiten.’ In 2015 moeten alle gemeenten in Nederland 100% duurzaam inkopen. Vanaf volgend jaar moet in elk geval driekwart duurzaam worden ingekocht. Daarbij zijn de criteria die duurzaamheidcriteria van SenterNovem een leidraad. ‘Voor de gemeenten die weinig of niets aan duurzaam beleid hebben gedaan, geven de criteria houvast. Trouwens ook zonder deze criteria kan er duurzaam worden ingekocht. Dat kost alleen meer tijd. Grotere gemeenten hebben vaak wel de kennis en deskundigheid in huis, maar bij kleinere gemeente is duurzaamheid vaak persoonsgebonden’, aldus Boddeke. Reden waarom kleinere gemeenten vaak kiezen voor een samenwerkingsverband op het gebied van inkopen. De Venlose wethouder Verheijen wijst op het belang om voor het aanbesteden eerst de ambitie te formuleren en af te stemmen. ‘Vanaf het begin moet je onderhandelen met bedrijven over hoe zij kunnen bijdragen aan deze doelstelling. In dit soort zaken is vaak sprake van een kip-en-eiprobleem: de vrager denkt dat er geen aanbod is en de leverancier zegt dat er geen vraag is. Déél die vraag dus met elkaar, en kijk hoever je samen kunt komen.’